مقدمه

تایر به عنوان آخرین عضو گردنده از سیستم انتقال قدرت می باشد که نقش مهمی در کنترل خودرو بر عهده دارد. بنابراین انتخاب لاستیک و نگهداری از آن از عوامل مهم برای عملکرد هر چه بهتر این عضو محسوب می گردد.

لاستیک رادیال یا بایاس

یک گام مهم در انتخاب لاستیک توجه به نوع تکنولوژی تولیدی آن است. به طور معمول لاستیک های موجود در بازار در دو نوع بایاس و رادیال است. لاستیک های بایاس که از تکنولوژی قدیمی برخوردار هستند، از الیاف و رشته های نخی استفاده می شود. درحالیکه در تولید لاستیک های رادیال از رشته های سیمی استفاده می شود. فروشندگان تایر معتقدند که تایرهای بایاس اگر تحت تاثیر نیروهای عمودی قرار بگیرند، سطح تماس آج آنها تغییر شکل داده و به مرور حالت جمع شده پیدا می کند. این مساله باعث کاهش عمر لاستیک و چسبندگی آن به جاده می شود. در مقابل تایرهای رادیال به دلیل ساختار محکم و تغییرات اندک شکل آج ها، درپیچ چسبندگی خوبی به سطح جاده دارند. این لاستیک ها به دلیل به کارگیری رشته های سیمی در ساختار خود، تحمل سرعت بالاتری را نسبت به تایرهای بایاس دارند و عمر آنها نسبت به لاستیک های بایاس ۴۰ تا ۶۰ درصد بیشتر است.

آگاهی از تاریخ تولید یک تایر 

در جداره بیرونی لاستیکها یک عدد چهار رقمی درج شده است که مشخص کننده زمان تولید آن است. این عدد بر اساس سال تولید و تعداد هفته است. دو رقم اول تعداد هفته و دو رقم آخر سال تولید را نشان می دهد. قابل ذکر است مصرف لاستیک هایی که از تاریخ تولید آنها بیش از ۳ سال می گذرد مناسب نیست.

نکته هایی درباره رینگ

توصیه می شود هنگام انتخاب رینگ، به نوع وسیله نقلیه، اندازه و نوع تایر (تیوبلس یا تیوب تایپ) توجه کنید. رینگ مورد نظر حتما باید با استاندارد وسیله نقلیه و متناسب به نوع تایر انتخاب شود. کارشناسان توصیه می کنند از رینگ های زنگ زده، پوسیده، تاب دار یا جوشکاری شده استفاده نکنید. درصورت انتخاب تایر تیوبلس (بدون تیوب) دقت کنید لبه های رینگ (محل نشیمنگاه طوقه به تایر) سالم و بدون زدگی باشد. همچنین از هرگونه تغییرات بر روی رینگ مثل جوشکاری، سنگ زدن و ساج انداختن و… پرهیز کنید.

تایرهای بدون تیوب یا تیوبلس (Tubeless Tire)

گونه ای از تایر هستند که به سبب بهره مندی از خصوصیات کیفی ویژه ای از جمله ایمنی بالا، راحتی در کار و عملکرد خوب، در میان انواع تایر جایگاه ویژه ای را بخود اختصاص داده اند. تایر تیوبلس از لحاظ ساختمان شبیه به لاستیک معمولی میباشد؛ با این تفاوت که جدار داخلی آن بوسیله لایه نازکی از بوتیل (Butyl) بطور کامل عایق بندی شده است. این لایه لاستیک که از پلیمریزاسیون ایزوبوتیل بدست می آید، همان لایه نازکی است که در جدار داخلی تیوب های معمولی مورد استفاده قرار میگیرد. این لایه مانع نشتی هوا شده و بنابراین تایر و لبه چرخ تشکیل یک مخزن هوا را میدهند که مانند تیوب معمولی قابلیت نگهداری هوا را دارا است. لذا در لاستیک تیوبلس نیازی به تیوب و روبان لاستیکی دور چرخ (Flap) نیست. همچنین بر خلاف لاستیک های معمولی که بر روی چرخ چند قسمتی (Multi-piece Wheel) سوار می شوند، لاستیک تیوبلس می تواند بر روی چرخ یکپارچه (Single-piece Wheel) سوار شود. درصورتی که شیئی مانند میخ وارد بدنه لاستیک معمولی و تیوب شود، با سوراخ کردن جداره آنها موجب خارج شدن سریع هوا خواهد شد. این در حالیست که در لاستیک تیوبلس پس از ورود میخ به بدنه لاستیک اطراف آن به سرعت آب بندی شده و خود میخ نیز بعنوان درپوش راه خروج هوا را می بندد.

مزایای لاستیک تیوبلس

• نصب لاستیک تیوبلس بسیار ساده تر است.
• استفاده از آن موجب کاهش وزن خودرو می شود.
• تعداد قطعات کمتر و تعمیر آنها ساده تر است.
• افزایش عمر تسمه درون لاستیک (Bead) بسبب افزایش فضای خالی در چرخ که منجر به کاهش انتقال حرارت از لنت ترمز خواهد شد.
• افزایش عمر تاج و دیواره جانبی لاستیک.
• افزایش تعادل جانبی بر سر پیچ ها و در هنگام دور زدن به دلیل کمتر بودن ارتفاع در مقطع لاستیک.
• عدم انفجار لاستیک به سبب پنچری و افزایش ضریب ایمنی.
• افزایش فاصله زمانی میان پنچری و خوابیدن لاستیک که به راننده این امکان را میدهد که خود را به تعمیرگاه برساند.
• کاهش صدمات وارده از دست اندازهای مسیر به جلوبندی به سبب مقاومت لاستیک نسبت به ضربات وارده.
• عدم امکان وجود پنچری ریز در لاستیک بدلیل ساختار خاص لاستیک تیوبلس.
• عدم امکان نفوذ شیء ریز از کناره لاستیک به داخل آن. 

مشخصات لاستیک خودرو  

روی دیواره بیرونی هر تایر، اعداد و کدهایی درج شده است که در حقیقت شناسنامه لاستیک خودرو هستند. در ذیل مفهوم این علائم بیان شده است. در ادامه به شرح برخی از مهمترین آنها می­پردازیم.   

اندازه تایر: اندازه لاستیک خودرو با علائمی همچون P185/60R14 نشان داده می‌شود.که بدین معنی میباشد: 

P = تایر خودروی شخصی  

 ۱۸۵= پهنای تایر  (برحسب میلی­متر)     

 ۶۰= نسبت ارتفاع دیواره لاستیک به پهنای آن (برحسب میلی­متر) 

R = رادیال   

۱۴= قطر رینگ (بر حسب اینچ)    

علاوه بر علائم بالا علائمی مانند ۸۹H بر روی لاستیک وجود دارد که به H  شاخص سرعت و به عدد ۸۹ عنوان شاخص بار یا حد بارگذاری می گویند.

حد بارگذاری: این عدد نماینده حداکثر وزنی است که تایر می‌تواند تحمل کند، هنگامی که حداکثر مقدار مجاز فشار را داشته ‌باشد و بین صفر تا ۲۷۹ متغیر است. برای خودروهای شخصی، عدد حد بارگذاری بین ۷۱ تا ۱۰۰ است.

علامت حداکثر سرعت قابل ­تحمل: حداکثر سرعتی که لاستیک می‌تواند تحمل کند، با یک حرف از A تا Z بیان می‌شود. برای مثال روی جداره تایر خودروی پراید، نماد H برای سرعت درج شده که نشان می­دهد هنگامی که تایر دارای فشار بار و بارگذاری مناسب است، حداکثر توان حرکت ۲۱۰ کیلومتر در ساعت را داراست. واضح است اگر تایری تحت تأثیر حداکثر سرعت واقع شود اما فشار باد آن تنظیم نباشد و یا اضافه بار روی آن را اعمال شود، آسیب می­بیند و یا ممکن است بترکد. توجه داشته باشید هرگز لاستیکی را که حد بارگذاری آن کمتر از میزان توصیه­ شده از سوی سازنده خودروست، روی رینگ نصب نکنید. 

 ترکیبات سازنده تایر: این بخش، مواد سازنده لاستیک را توضیح می‌دهد. مثال:TREAD PLIES=1-PLY POLYESTER+2  STEEL یعنی رویه تایر مرکب از یک رویه پلی‌استری همراه دو لایه سیم فولادی است. 

حداکثر فشار باد و بار تحمیلی به تایر: عددی که در مقابل عبارت “حداکثر فشار باد” روی تایر درج می­شود، مربوط به فشار بادی است که باید لاستیک داشته باشد، وقتی شما می‌خواهید حداکثر بار قابل تحمل را روی آن تحمیل کنید. این عدد، مقدار فشار باد توصیه شده برای استفاده نرمال نیست. مقدار توصیه شده فشار باد تایرها روی یک پلاک که معمولاً در لبه داخلی یکی از دو درجلو نصب می‌شود، نوشته شده است. اگر آن را نیافتید، به دفترچه راهنمای خودرو مراجعه کنید.   

به طور کلی یک تایر از ۴ قسمت تشکیل شده: لایه های تایر، آج های تایر، تیوب، والو (محلی که باد وارد تایر می شود) 

لایه های تایر: تایرها از روی هم گذاری لایه های لاستیک ایجاد می شوند، این لایه ها در دمای زیاد تحت اثر پرس های سنگین قرار می گیرند و با لایه های فلزی نیز مقاوم سازی می شوند. لایه گذاری های مختلفی در تایرها انجام می شود که رایج ترین آنها زاویه دار متقاطع و رادیال است. که این لاستیک ها دارای کیفیت مطلوبی هستند و به علت قیمت ارزان تر نسبت به رادیال کاربرد بیشتری دارند درحالی که رادیال یک لاستیک با لایه گذاری کاملا افقی، خنک در سرعت های زیاد، میل به غلتش خوب و استحکام بسیار زیاد (در خودرو های دارای بار زیاد به علت نرمش زیاد استفاده نمی شود) می باشد.

 آج تایرها: آج قسمت خارجی تایر است که مستقیما با سطح زمین در ارتباط است، اهمیت آجها در جاده های شهری و اتوبان ها کمتر معلوم می شود و این یکی از همان دلایلی است که افراد نا آگاه فقط به زیبایی آج ها اهمیت می دهند. طرح‌های مختلف آج برای تخلیه بهتر آب از زیر تایر و افزایش قابلیت تایر در برخورد با شرایط گوناگون سطح جاده ساخته می‌شود. می‌توان به طرح‌های رگه‌ای (Rib) ، عرضی (Lug) ، ترکیبی از عرضی و رگه‌ای (Rib & Lug) و  بلوکی (Block) اشاره کرد که هر یک مزایا و معایب خاص خود را دارند. ولی نقش این بازیگران در جاده های شنی – برفی – مرطوب و کم اصطکاک به خوبی آشکار می شود، انتخاب لاستیک با آج مناسب در شرایط سخت رانندگی فرمان پذیری خودرو را افزایش می دهد. انتخاب آجها با شکل مناسب از پرشدن لاستیک از گل و برف در جاده های نامطلوب نیز جلو گیری می کند. عمق آج در تایر نو ۵/۹ میلی متر است و تا عمق ۲ میلی متر قابل قبول است.